अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग जारी युद्ध चाँडै अन्त्य हुने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्  । ऊर्जा मूल्यबारे पत्रकारहरूको प्रश्नको जवाफ दिँदै ट्रम्पले युद्ध ‘धेरै चाँडो’ अन्त्य हुने बताउँदै यो अवस्था ’धेरै लामो समयसम्म जान नसक्ने’ धारणा व्यक्त गरेका हुन् ।

यसैबिच, अमेरिका, इरान र ओमान स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनःखोल्ने विषयमा अस्थायी सम्झौताको नजिक पुगेका छन् । विश्वको महत्त्वपूर्ण ऊर्जा मार्गमध्ये एक मानिने स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तनाव कम गर्न सकिने अपेक्षासहित तीन देशबिच वार्ता अघि बढिरहेको छ । सम्झौता भएमा क्षेत्रीय तनाव कम हुनुका साथै विश्व बजारमा तेल आपूर्तिसम्बन्धी चिन्ता पनि केही घट्न सक्नेछ ।

तेलको मूल्य फेरि ८२ डलरमाथि
तर युद्ध अन्त्य हुने संकेतसँगै होर्मुजसम्बन्धी वार्ता अघि बढे पनि अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा भने मूल्य बढेको छ । बिहीबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको मूल्य ३.०४ डलर अर्थात् ३.८३ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ८२.४९ डलर पुगेको छ । अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्यूटीआई) कच्चा तेलको मूल्य पनि २.०७ डलर अर्थात् २.७५ प्रतिशतले बढेर ७७.२९ डलर पुगेको छ ।

यसबिच इरानको फार्स समाचार संस्थाका अनुसार इरानी संसद्को एक समितिले अमेरिकी, इजरायली तथा अन्य ’शत्रुतापूर्ण’ मुलुकका पानीजहाजलाई होर्मुज हुँदै आवतजावत गर्न रोक लगाउने प्रारम्भिक विधेयकमाथि छलफल गरिरहेको छ । प्रस्तावित प्रतिबन्ध उल्लङ्घन गर्ने जहाजलाई उसको कार्गो मूल्यको २० प्रतिशतसम्म जरिवाना गर्ने व्यवस्था राखिएको बताइएको छ ।‘

ट्रम्पको हतियारसम्बन्धी दाबी

ट्रम्पले अमेरिकी सेनासँग गोलाबारुदको अभाव रहेको भन्ने दाबी पनि पुनः अस्वीकार गरेका छन् । अमेरिकासँग हतियारको ’असीमित आपूर्ति’ रहेको र देश ’धेरै राम्रो अवस्थामा’ रहेको उनको भनाइ छ । उनले अमेरिकासँग ठुलो मात्रामा गोलाबारुद रहेको दाबी गरेका छन् ।

यता, इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनले अमेरिकाले इरानमाथि ’अधिकतम’ आर्थिक दबाब लागू गरिरहेको बताएका छन् । उनले अमेरिकी–इजरायली आक्रमणका कारण इरानले दैनिक करिब २३ करोड घनमिटर ग्यास गुमाइरहेको दाबी गरेका छन् ।

यमनमा हुथी आक्रमण, १८ सैनिकको मृत्यु

यमनबाट प्राप्त विवरणअनुसार हुथी समूहले आत्मघाती ड्रोन र ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रयोग गरी गरेको आक्रमणमा कम्तीमा १८ सैनिक मारिएका छन् । यसले इरानसँग जोडिएको क्षेत्रीय द्वन्द्व अन्य मोर्चामा पनि फैलिन सक्ने चिन्ता थपेको छ ।

दक्षिणी लेबनानमा फेरि इजरायली हवाई हमला

यसैबीच दक्षिणी लेबनानमा इजरायलले लगातार दोस्रो दिन हवाई हमला गरेको छ । मन्सौरी क्षेत्रमा गरिएको हमलाअघि मज्देल जोनननजिक भएको एक विस्फोटमा दुई इजरायली सैनिक मारिएका थिए ।

स्थानीय बासिन्दाका अनुसार इजरायली आक्रमणबाट व्यापक भौतिक क्षति भएको छ, घरहरूमा क्षति पुगेको छ र मानिसहरू पुनः विस्थापित हुन थालेका छन् । रोममा अमेरिका समर्थित युद्धविराम वार्ता भइरहेका बेला हिंसा बढेको हो ।

इजरायलले युद्धविराम सम्झौता उल्लङ्घन भएको भन्दै सैन्य कारबाही गरिएको दाबी गरेको छ । तर हिजबुल्लाहले उक्त विस्फोटको जिम्मेवारी लिएको छैन ।

रोममा भएको वार्तामा खासै प्रगति नभएको बताइएको छ । इजरायलले दक्षिणी लेबनानबाट थप सेना फिर्ता गर्नुअघि हिजबुल्लाहलाई निःशस्त्रीकरण गर्नुपर्ने अडान राखेको छ । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले भने पछिल्लो चरणको वार्तालाई ’फलदायी’ भनेको छ ।

गाजाको अवस्था झन् गम्भीर

अम्मानमा भएको बैठकपछि विभिन्न देशले गाजामा इजरायलको बढ्दो आक्रमणको निन्दा गरेका छन् । हमासले पनि क्षेत्रीय सम्झौता कार्यान्वयनमा इजरायलले ’बाधा पुर्‍याउन’ नदिन सम्बन्धित देशहरूलाई आग्रह गरेको छ ।

युनिसेफका अनुसार अक्टोबर २०२५ मा भएको युद्धविरामपछिको ३०० दिनमा गाजामा कम्तीमा ३०० बालबालिका मारिएका छन् । यसको अर्थ उक्त अवधिमा औसतमा दैनिक एक बालकको मृत्यु भएको तथ्यांकले देखाउँछ ।

अब होर्मुज सम्झौता निर्णायक

इरान युद्ध अन्त्य हुने ट्रम्पको दाबी र ओमान स्ट्रेट अफ होर्मुज पुनःखोल्ने सम्भावित अस्थायी सम्झौताले पश्चिम एशियाको संकटमा कूटनीतिक निकासको सम्भावना देखाएको छ । तर दक्षिणी लेबनान, गाजा र यमनमा जारी हिंसाले क्षेत्रीय तनाव अझै उच्च रहेको देखाउँछ ।

होर्मुज विश्वको प्रमुख ऊर्जा ढुवानी मार्ग भएकाले यसको सञ्चालन सामान्य अवस्थामा फर्किएमा तेल आपूर्ति र विश्व अर्थतन्त्रमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ । तर इरानी संसद्मा होर्मुजबाट केही जहाजलाई प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्तावमाथि भइरहेको छलफलले सम्झौताको कार्यान्वयन अझै चुनौतीपूर्ण हुन सक्ने संकेत गरेको छ ।

त्यसैले ट्रम्पले युद्ध चाँडै अन्त्य हुने दाबी गरे पनि वास्तविक युद्धविराम, होर्मुजको सुरक्षित पुनःसञ्चालन र इरान–अमेरिकाबीच दीर्घकालीन राजनीतिक सहमति नभएसम्म पश्चिम एशियामा जारी संकट पूर्ण रूपमा टरेको मान्न सकिने अवस्था छैन ।